مناهج

مناهج
نگرش ها و دغدغه های حوزه و روحانیت

۷ مطلب با موضوع «علمی» ثبت شده است

آیت الله علوی بروجردی از اساتید حوزه علمیه قم در گفت وگویی مطالبی پیرامون اقتصاد اسلامی مطرح کرده بود که واکنش هایی در حوزه علمیه داشت که از جمله حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه از اساتید حوزه علمیه قم بود که سخنان استاد علوی بروجردی را رد و از وی درخواست گفت وگو و مناظره علمی نموده بود که در چند روز اخیر این گفت و گوی علمی بین این دو استاد حوزه برگزار گردید که مشروح آن را در ادامه می بینید:

  • علی مهدوی

هیچ زمانی برای آموختن دیر نیست و انسان در معرض خطا است و ممکن است اشتباه کند. وقتی این را فهمید، باید از حرفش برگردد و نقد لازمهٔ بحث است.

آیت الله علوی بروجردی از اساتید حوزه علمیه قم در گفت وگویی، مطالبی پیرامون اقتصاد اسلامی مطرح کرده بود که واکنش هایی در حوزه علمیه داشت که از جمله حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه  از اساتید حوزه علمیه قم بود که سخنان استاد علوی بروجردی را ردّ و از وی درخواست گفت وگو و مناظره علمی نمود، که در چند روز اخیر این گفت و گوی علمی بین این دو استاد حوزه برگزار گردید که مشروح آن را در ادامه می خوانید:

مجری:

بسم الله الرحمن الرحیم

با استعانت از ذات أحدیت و تبریک ایام باسعادت ولادت امیرالمؤمنین(ع)، این توفیق را داریم که در این ایام باسعادت، در محضر دو تن از بزرگواران حوزه، گفتگو و بحث علمی داشته باشیم. امروز در محضر حضرت آیت‌الله علوی بروجردی، و همچنین در محضر جناب استاد بزرگوار حاج‌آقای خسروپناه هستیم. من عذر می‌خواهم که در اینجا نشسته‌ام؛ اقتضای فیلمبرداری همین بود و همچنین قرار بود که بحث و گفتگوی خیلی صمیمی باشد. چینش هم به خاطر فیلمبرداری است. ان‌شاءالله که بتوانیم از محضر شما بزرگواران استفاده کنیم.

بروجردی: أحسنتم. جزاکم‌الله‌خیراً. ما هم عرض سلام و عرض ادب خدمت حضرت آقای خسروپناه و شما و همه عزیزان داریم و امیدواریم که ان‌شاءالله همانطور که عرض کردیم، گفتگو برای ما در حوزه یک اساس است و ما جز کلام خدا، وحی و آنچه که ثَبَتَ حُجیَّتُه از ناحیه معصومین، هیچ چیز دیگری را جزئی از ثوابت نمی‌دانیم و قابل بحث و نِقاش است. هر نوع مباحثه و مجادله در این امور به کمال علمی حوزه کمک می‌کند. در حوزه این رویه ما بوده است، و هیچوقت نباید به این رویه خدشه‌ای وارد شود.

خسروپناه: أعوذ بالله من الشیطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی رسول الله و آله الطیّبین الطاهرین المعصومین، لا سیّما حجة بن الحسن العسکری أرواحنا لتراب مقدمه الفداء. بنده هم عرض سلام و ادب دارم خدمت همه عزیزان حاضر در جلسه، مخصوصاً حاج‌آقای علوی بروجردی که خدا توفیق داد در این ایام مبارک در این مکان قدسی [باشیم] که زمانی آیت‌الله العظمی حائری یزدی و آیت‌الله العظمی بروجردی حضور داشته‌اند و انفاس قدسیّه‌ای با خدا در این مکان راز و نیاز داشته‌اند، و هم [اینکه] امروز روز ولادت امام جواد الأئمه بود، طبق هیأت دقیق، و هم در آستانه سیزدهم رجب هستیم. میلاد باسعادت امیرالمؤمنین مولی‌الموحدین را تبریک عرض می‌کنم و خدا را برای توفیق شرکت در این جلسه شاکرم و [امیدوارم] گفتگوی علمی و صمیمی‌ای داشته باشیم.

مجری: موضوعی که بزرگواران فرصت دادند تا در خدمت ایشان باشیم، اقتصاد اسلامی است. در مهرماه امسال (۱۳۹۹) گفتگو و بیاناتی از حضرت آیت‌الله علوی بروجردی منتشر شد، پیرامون بحث اقتصاد اسلامی، واکنش‌های مختلفی صورت گرفت و نظرات مختلفی مطرح شد، به‌ویژه حاج‌آقای خسروپناه که تأکید داشتند که این موضوع مهمی است و لازم است تا در این زمینه گفتگویی صورت بگیرد. با توجه به اینکه این مبحث از سوی حاج‌آقای بروجردی مطرح شده بود، ما در ابتدا از ایشان می‌خواهیم تا مجدداً مروری داشته باشند بر نظرات‌شان که بیان فرموده بودند و احیاناً ممکن بود که به‌صورت کامل مطرح نشده باشد، یا اینکه بحث‌های تکمیلی‌شان را بفرمایند تا بعد از آن از محضر استاد خسروپناه استفاده کنیم.

بروجردی: بسم الله الرحمن الرحیم. چیزی که [آن را] به‌عنوان شریعت و دین اسم می‌گذاریم، مجموعه‌ای است از اعتقادیات، فقه، احکام و اخلاقیات. این مجموعه را داریم. در بحث اعتقادات، مباحث کلامی است. آنچه که ما الان با آن سروکار داریم فقه است. فقه ما مجموعه احکام است و شیعه یکی از غنی‌ترین فقه‌ها را دارد؛ چرا که ما از یک میراث بسیار غنی روایی برخورداریم. در روایاتی که داریم. چون می‌دانیم موضوع فقه عمل مکلّف است، فعل مکلّف، بایدها و نبایدها، و در روایات فقهی، ائمه پیرامون این بایدها و نبایدها مطالبی را عنوان فرموده‌اند، و توجه داشته باشیم که حکم همیشه روی موضوع می‌آید، موضوع باید محقَّق باشد تا حکم روی آن بیابد.

  • علی مهدوی

همایش کتاب سال حوزه
بیست و دومین همایش کتاب سال حوزه و چهارمین جشنواره مقالات علمی حوزه که در مدرسه علمیه معصومیه در قم به صورت مجازی برگزار شد، از صاحبان آثار برگزیده، شایسته های تقدیر،‌ ناشران و ... در بخش کتاب، پایان نامه و مقالات تجلیل به عمل آمد.

اهم سرفصل‌های ویژه‌نامه کتاب سال حوزه:

  • مشاهده تعداد آثار ارسالی به تفکیک گروه‌های علمی
  • معرفی آثار برگزیده
  • معرفی آثار شایسته تقدیر
  • معرفی آثار شایسته تحسین
  • معرفی ناشران و مراکز پژوهشی برگزیده و شایسته تقدیر
  • شاخص‌های داوری آثار در همایش


مشاهده نسخه PDF:

دانلود ویژه‌نامه کتاب سال حوزه (Pdf)

  • علی مهدوی

مصاحبه با آیت الله شب زنده دار:

مصاحبه با آیت الله شب زنده دار درباره دفتر فقه معاصر و نظر رهبری درباره دفتر فقه معاصرتدریس فقه معاصر در سال آینده عمومی می‌شود

دفتر فقه معاصر حوزه های علمیه با مسئولیت آیت الله مهدی شب زنده دار از اساتید بنام حوزه علمیه قم، عضو شورای عالی حوزه های علمیه همچنین عضو فقهای شورای نگهبان، با هدف پرداختن به مسائل نو پیدا و مبتلاء به در سال۱۳۹۵ راه اندازی شد و امروز مورد استقبال بسیار خوب اساتید و طلاب واقع شده و فراگیری رمز ارزها، بیت کوین، سهام و بورس تا حقوق کودک و شبکه های اجتماعی و فقه پزشکی در دروس خارج فقه معاصر حوزه علمیه قم، مورد بحث و بررسی قرار می گیرد به همین بهانه خبرگزاری حوزه گفت و گویی با آیت الله شب زنده دار، درباره فعالیت ها و برنامه های دفتر فقه معاصر انجام داده است که به این شرح است:

سؤال: لطفا مختصری از تاریخ فقه معاصر در حوزه های علمیه را توضیح فرمایید؟

فقه معاصر در همه دوران­ های فقه، مورد توجه فقها بزرگ بوده است و اگر به متون فقهی و استفتائاتی که مردم متدیّن از مراجع و فقها داشته ­اند و یا این که خود فقها آن را طرح می­ کردند و همچنین به بعضی از کتب استدلالی مراجعه شود مشاهده می­ شود که در ادوار و زمان­ های مختلف، مسائل معاصر هر زمان وجود داشته یعنی مسائل و موضوعاتی که نوپیدا و جدید بود­ه­ که در زمان أئمه معصومین (علیهم ­السلام) وجود نداشته است و در مورد آن­ها نصّ صریح وجود ندارد؛ و این مسائل مورد توجه فقها در هر عصر بوده است. اگر به کتاب جامع الشتات مرحوم میرازی قمی (رحمه الله) مراجعه شود موارد عدیده ­ای می­ بینیم که از مسائل جدید سؤال شده و پاسخ­ های علمی مفصل هم داده شده است، و یا در کتاب خاصی که شامل سؤال و جواب­ هایی است که از مرحوم صاحب عروة (رضوان­ الله تعالی علیه) جمع شده و چاپ  هم شده است می­ بینیم که مسائل تأمین اجتماعی، بیمه و امثال ذلک از ایشان سؤال شده و ایشان پاسخ داده ­اند.

  • علی مهدوی

حمایت و همراهی با دروس خارج فقه معاصر

تصاویر/ اولین جلسه درس خارج فقه آیت الله العظمی مکارم در سال جدید

جمعی از اساتید و مدیران علمی کشور در نامه ای به آیت الله اعرافی، حمایت و همراهی خود با دروس خارج فقه معاصر را اعلام کردند.

متن نامه به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

خدمت حضرت آیت الله اعرافی دام عزه
مدیر محترم حوزه های علمیه
با سلام و تحیت

احتراما به عرض می رساند خبر برگزاری رسمی ۱۵ درس خارج فقه معاصر در موضوعات مهم مورد نیاز جامعه علمی توسط اساتید و مجتهدین شناخته شده حوزه های علمیه، که اخیرا در خبرگزاری ها منتشر گردید بسیار مورد توجه و حائز اهمیت است. اهمیت این موضوع وقتی دو چندان می گردد که با توجه به اطلاع اساتید و متخصصین دانشگاهی همکار با دفتر فقه معاصر حوزه های علمیه، در برخی از این دروس عنایت و دقت زیادی در شناخت به‌روزترین نظریات علمی لازم صورت گرفته است. این اقدام تخصصی نشان از عزم جدی و پشتوانه عمیق آن نهاد ریشه دار در تاثیرگذاری در ادبیات علمی امروز دارد.

هر چند در طول سالیان متمادی مراکز متعدد آموزشی در حوزه و دانشگاه دوره های آموزشی تلفیقی مناسبی برگزار نمودند، اما آنچه که در طول این سال‌ها کمتر مورد توجه واقع شده تمرکز بر  پژوهش‌های مشترک حوزوی ـ دانشگاهی به جای رویکردهای آموزش‌محور است.

تجربه ایران و سایر کشورها نشان داده است که تولید علم فاخر و حل موضوعات غامض نیز معمولا خروجی آن دست از دوره‌های پژوهشی است که در آنها متخصصان برجسته از حوزه‌های مختلف در یک دوره رسمی و برنامه‌ریزی شده برای مدت طولانی بر موضوعات تخصصی تمرکز نمایند.
 
اقدام جدید حوزه های علمیه در مسیر پژوهش های مشترک نوید آغاز فصلی تازه در جهت تعالی تولید علمی ایران را می دهد. ویژگی متمایز این حرکت محوریت اساتید دروس خارج آن حوزه ها می باشد که می تواند زمینه ساز جهش علمی واقعی گردد.
در این شرایط از آنجایی که تحقیقات اجتهادی در موضوعات معاصر یکی از نیازهای ضروری کشور است که توفیق آن نیازمند حرکت علمی جامع و عمیق دانشگاهی-حوزوی بوده و آغاز این دروس در حوزه فرصت مناسبی برای اجرای پژوهش‌های مشترک با رویکرد فوق می باشد. این همکاری می تواند در قالب گروه های علمی حول  دروس خارج فقه_معاصر و مدارس علمی تخصصی شکل گیرد.

جمع حاضر به عنوان بخشی از بدنه پژوهشی دانشگاه ضمن استقبال از رویکرد اخیر حوزه های علمیه، در صورت فراهم آمدن شرایط لازم از سوی آن حوزه ها امکان به کارگیری توان خود را در تولیدات مشترک فاخر علمی و مناسب برای عرضه در مجامع علمی داخلی و بین المللی خواهد داشت.

دانلود متن نامه به همراه نام  ۳۵ تن از اساتید برجسته و مدیران علمی کشور 

  • علی مهدوی

🔹 شورای عالی با پیشنهاد مدیر حوزه‌های علمیه مبنی بر انتخاب جناب حجت الاسلام ابوالقاسم مقیمی حاجی به عنوان معاون پژوهش مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه به مدت دو سال، موافقت کرد.

🔹 گفتنی است حجه الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی حاجی ، متولد ۱۳۵۰ در شهر بابل و دارای سوابق بدین شرح است:

۱) مدیر داخلی حوزه علمیه روحیه بابل (۱۳۷۵-۱۳۷۴)
۲) محقق و نویسنده دائرة‌المعارف فقه اسلامی بیش از ۱۵ سال
۳) رئیس پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی (پژوهشگاه فرهنگ واندیشه اسلامی)
۴) مسئول بخش فقه تخصصی و فقه مضاف مرکز جامع علوم اسلامی
۵) عضو شورای علمی کارشناسی اندیشه نامه انقلاب اسلامی وابسته به دفتر رهبری
۶) دبیر نوزدهمین تا بیست و دومین همایش کتاب سال حوزه های علمیه وجشواره اول ودوم مقالات علمی پژوهشی حوزه
۷) مدیر گروه فقه حوزه های علمیه خواهران
۸) عضو کمیته فقه معاصر مدارج علمی حوزه
۹) مدرس ومعاون پژوهشی مدرسه فقهی مرکزجامع علوم اسلامی ولی امر (عج)
۱۰) عضو شورای علمی کارشناسی فقه (در شوراهای تخصصی حوزوی شورای انقلاب فرهنگی)
۱۱) تالیف چندین جلدکتاب و مقاله و ...

📅 ۶ دی ماه ۱۳۹۹


📌 مناهج:
بالاخره با فاصله‌ای حدود پنج شش ماه معاون پژوهش حوزه‌های علمیه تعیین شد.
امید است امور پژوهشی حوزه‌های علمیه در پایان دوره مدیریتی ایشان بسیار متفاوت از روز نخست قبول مسؤولیت باشد و طرح‌های تحولی خوبی در این زمینه داشته باشند و به اجرا بگذارند.

  • نعمتی

راهنمایی برای درس خواندن

جلیل محبی؛ معاون حقوقی مرکز پژوهش های مجلس

 

درباره کارکرد و خدمت‌رسانی طلاب علوم دینی حرفهای بسیاری زده شده و گفتگوها و مناظرات مفصلی تا کنون برگزار شده است. از حضور در میان مردم، حل مشکلات آنها، طرحهایی مثل امام محله تا فقه نظام ساز و تمدن ساز و ایجاد بستر فکری تمدن نوین اسلامی.

همه این اهداف مقدس و لازم‌اند و هر طلبه‌ای فراخور علاقه و استعداد و انگیزه‌اش به دنبال یکی از این روشها می‌رود و باید برود.

 

آنچه در این میان مغفول مانده است، کارکرد طلبه در خدمت‌رسانی به جمهوری اسلامی است. امروز برخلاف دهه شصت که امتداد دوران مبارزه علیه طاغوت بود و طلاب سیاسی به تبع کار سیاسی وارد سیستم اداره و مدیریت جمهوری اسلامی می‌شدند، ورود به سیستم کاری برای خدمت‌رسانی به ساختار محدود شده است. ورود یک طلبه به سیستم یا از طریق معاونت‌های فرهنگی دستگاه‌ها یا به عنوان امام جماعت و عناوینی از این دست انجام می‌شود که بعضاً تبعات منفی نیز در پی دارد از جمله اینکه طلبه تبدیل به شخصی می‌شود که در قبال خواندن نماز جماعت در نمازخانه ادارات حقوق می‌گیرد.

حال آن که علمی که یک طلبه در فقه و اصول می‌خواند می‌تواند هدف تشکیل نظام اسلامی که اجرای احکام الهی است را فراهم کند.

 

برای این هدف طلبه نیازمند خواندن علومی غیر از فقه و اصول نیز هست و امروز می‌بینیم که خواندن یک رشته تحصیلی در کنار دروس حوزوی میان طلاب مرسوم شده که کار بسیار شایسته‌ای است.

اما آنچه موجب شده این قلم به نوشتن وادار شود توصیه به خواندن رشته حقوق در کنار علوم حوزوی است.

رشته حقوق از چند جهت برای طلاب مفیدترین رشته‌ای است که می‌توانند در آن به تحصیل بپردازند زیرا:

 

1. هم‌پوشانی مطالب رشته حقوق با فقه و اصول بسیار بالاست. بجز کتاب طهارات و عبادات باقی مباحث مربوط به رشته حقوق است. از کتاب دفاع تا بیع و اجاره و وکالت و مضاربه و وصیت و ارث تا حدود و تعزیرات و قصاص و دیه تا قضا و شهادات و ادله اثبات همگی دروس رسمی رشته حقوق است و با عنایت به این که طلاب در شرح لمعه و مکاسب و دیگر کتب به طور ریشه‌ای این مباحث را مطالعه می‌کنند و از سند احادیث و اختلاف اقوال فقها تا فروض نادر را در درس بحث می‌کاوند، در خواندن علم حقوق بسیار پیشرو و جلوتر از سایر دانشجویان قرار می‌گیرند.

 

2. علم حقوق در مرکز علوم مربوط به حکومت‌داری قرار دارد. هر رشته‌ای از علومی که در دانشگاه‌ها به نوعی به حکومت‌داری مربوط است، از مالیه عمومی و مدیریت و حسابداری و فرهنگ و علوم اجتماعی همگی "پیوست قوانین و مقررات" دارند. به این معنا که نظام‌های قانونی هر آنچه در علوم خاص برای اداره جامعه لازم می‌دارند را در قالب مقرره و حکم و قانون برای حکومت تبدیل می‌کنند.

در واقع علم حقوق در کنار مباحث ذاتی خود که از فقه گرفته شده است ابزاری برای تبدیل هست‌ها به بایدها است و افرادی که در آن علوم خاص به تفحص و تعلیم و تعلم مشغولند از آن ابزار بی بهره‌اند و دست به دامن حقوق می‌شوند. از این رو حقوق‌دان برای تبدیل یک علم به سیاست ناچار است آن علم را مطالعه و از محصولات آن استفاده کند تا بتواند به تعبیر امروزی سیاست‌گذاری کند. این مساله در نظام‌های عرفی هم وجود دارد و گسترش علم حقوق در شاخه‌های بین رشته‌ای مفصلی را در آمریکای شمالی و اروپا موجب شده است.

وجود مباحث درسی متعدد مانند حقوق اداری، حقوق کار، حقوق مالکیت فکری، جرم‌شناسی، حقوق دریایی، جرائم جدید مانند کلاهبرداری و اختلاس و ارتشا و جعل و در کنار مباحث حدود و قصاص و دیات، حقوق بین‌الملل و شناخت سازمان‌های بین‌المللی و اسناد بین‌المللی با تجارت بین‌الملل و مباحث تجارت داخلی در قانون تجارت، حقوق ثبت، حقوق بیمه و مباحث متعدد دیگر که اغلب بین رشته‌ای هستند به فردی که علوم مبنایی‌تر یعنی فقه و اصول را به دقت خوانده کمک شایانی می‌کند تا به دقتی برسد که بتواند در عرصه اجتماعی به عنوان یک سیاست‌گذار به جمهوری اسلامی کمک کند.

 

3. طلاب حتی در سطوح معمولی‌تر به واسطه خواندن رسائل و کتب اصولی از آن دست، در فهم مباحث حقوقی و استنباط دقیق‌تر به روش مذکور بسیار موفق‌ترند. علم اصول در رشته حقوق قدری سطحی است و صرفاً به نتایج به دست آمده در خلال مباحث اصولی فقهای بزرگ که به نظر مشهور تبدیل شده می‌پردازد و در این میان طلبه‌ای که تسلط کافی به رسائل داشته باشد می‌تواند به عنوان یک نظریه‌پرداز وارد گود شود. تسلط به کفایه آخوند هرچند برای بسیاری از مباحث نیاز نمی‌شود اما کسی که با فهم کفایه وارد فضای حقوق می‌شود امکان بیشتری برای دقت بیشتر در تدوین و تنقیح قوانین و مقررات حکومتی و اجتماعی نسبت به دیگران دارد.

 

4. برخی از طلاب علاقه به مباحث علوم دیگر دانشگاهی از جمله مباحث فرهنگی و اجتماعی دارند. همچنین برخی به مباحث فلسفی و ریشه‌ای تر علاقه‌مندند.

باز تفاوتی نمی‌کند. فرض کنید طلبه‌ای علاقه‌مند ورود به سیاست‌گذاری فرهنگی در جایی مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی یا نهادهای وابسته یا مرتبط است. در همه این گزینه‌ها فردی که می‌خواهند اندیشه فلسفی یا فرهنگی خود را وارد عرصه کند نیازمند پیوست تقنینی و مقرراتی است. به عبارتی بهترین توصیه به این افراد آن است که تحصیلات آکادمیک خود را درکنار دروس حوزوی در مقطع کارشناسی به رشته حقوق و در مقاطع ارشد و دکتری به رشته مورد علاقه بپردازند.

  • علی مهدوی